Archive for Ιουλίου 2013

Τυφοειδής πυρετός έσπειρε τον θάνατο σε 50.000 Αθηναίους τον 5ο π.Χ αιώνα   Leave a comment

Ο φονικός λοιμός της αρχαίας Αθήνας που οδήγησε στον θάνατο 50.000 ανθρώπους αποκαλύπτει τα μυστικά του 24 αιώνες μετά.Κόστισε τη ζωή σε 50.000 ανθρώπους πριν από 2.425 χρόνια.

Έσπειρε τάφους σε πολλές γωνιές της Αθήνας- από την Πειραιώς έως την Πανεπιστημίου (κάτω από το πολυκατάστημα Αttica). Και έγινε αιτία οι Αθηναίοι να ξεχάσουν τα ιερά και τα όσιά τους και να ρίξουν σε ομαδικούς λάκκους τους νεκρούς τους.

Δέκα χρόνια μετά την αποκάλυψη ομαδικού τάφου στη συμβολή των οδών Πειραιώς και Ιεράς Οδού που απέδειξε πως ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα οι ζοφερές περιγραφές του Θουκυδίδη, ο λοιμός που αποδεκάτισε την Αθήνα του 5ου αιώνα και στοίχισε τη ζωή και στον Περικλή, εξακολουθεί να αποκαλύπτει τα μυστικά του.

Η ανασκαφή, που άρχισε για το Μετρό της Αθήνας στον Κεραμεικό, σε 1,5 στρέμμα, έφερε στο φως 1.196 ταφές εκ των οποίων το 80% χρονολογούνταν στον 5ο αι. π.Χ. «Η έκπληξη ήταν ένας μεγάλος ακανόνιστος λάκκος σκαμμένος στην άκρη του νεκροταφείου στον φυσικό βράχο, αρκετά ευρύχωρος για να υποδεχθεί μεγάλο αριθμό πτωμάτων και συνδέεται με ιστορικά γεγονότα», λέει η αρχαιολόγος του υπουργείου Πολιτισμού που ανέσκαψε τον χώρο, Έφη Μπαζιωτοπούλου-Βαλαβάνη (σε συνεργασία με την Ι. Δρακωτού), η οποία και παρουσίασε την τεκμηρίωση των ευρημάτων της χθες το βράδυ σε διάλεξή της στην Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία.

«Οι πρώτες ταφές της ομαδικής ταφής έγιναν ακανόνιστα αλλά με σχετική ευρυχωρία, με προσπάθεια εκμετάλλευσης του σχεδόν κυκλικού χώρου του ορύγματος. Ανάμεσα στους πρώτους νεκρούς έριξαν και λίγα κτερίσματα. Κατά τόπους και όπου έκριναν αναγκαίο, πετούσαν και μερικές φτυαριές χώματος, τουλάχιστον στην αρχή. Αργότερα οι ταφές πυκνώνουν και ο χώρος μεταξύ των νεκρών μειώνεται, έτσι ώστε να κερδίζεται χώρος για όσο το δυνατόν περισσότερους νεκρούς. Σε αυτήν τη φάση θάβουν και παιδιά, ενώ στα οκτώ βρέφη προσφέρουν ιδιαίτερη μέριμνα και τα τοποθετούν σε ξεχωριστές θήκες, σαν να πρέπει να τα προστατεύσουν από αυτή καθαυτή τη χύδην ταφή», εξηγεί η κ. Μπαζιωτοπούλου-Βαλαβάνη. Μερικοί στο τέλος ήταν θαμμένοι ακόμη και σε επικλινή στάση, σχεδόν ανορθωμένοι!

Σε τι διαφέρει όμως αυτός ο ομαδικός τάφος από άλλους; Τόσο στην πληθώρα των νεκρών- βρέθηκαν 89 σκελετοί- όσο και στην αταξία του ενταφιασμού. «Πράγματι αυτό το τελευταίο δεν εμφανίζεται ούτε στη γνωστή “Ταφή των σιδηρόδετων” του Φαλήρου, όπου οι νεκροί, παρά την εγκληματική τους δράση που τους οδήγησε σε καταδίκη και ομαδική εκτέλεση, έτυχαν ακτέριστου αλλά κανονικού ενταφιασμού», λέει η ανασκαφέας, που θεωρεί πως η ταφή στην άκρη του Νεκροταφείου του Κεραμεικού είχε ως βασικό στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας.

Και αν ο ομαδικός τάφος αποδεικνύει πλέον πως ο λοιμός που χτύπησε την Αθήνα κατά το δεύτερο έτος του Πελοποννησιακού Πολέμου ήταν ιστορικό γεγονός, η επιστήμη για χρόνια αναζητούσε την ταυτότητά του: ευλογιά, ιλαρά, κίτρινος πυρετός, τύφος, βουβωνική πανώλη, τυφοειδής πυρετός ή και συνδυασμός τους; Η έρευνα του επίκουρου καθηγητή Οδοντιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μανόλη Παπαγρηγοράκη, αποδεικνύει πως πρόκειται για τυφοειδή πυρετό. Ασθένεια που προκαλεί στα θύματά του πονοκέφαλο, πυρετό, εξανθήματα και διάρροια. Όχι όμως και ιδιαίτερα έντονη και αιφνίδια εκδήλωση συμπτωμάτων, διαταραχές συμπεριφοράς, απώλεια μνήμης και γρήγορη σχετικά θανατηφόρο κατάληξη, που κάνουν τους επιστήμονες διστακτικούς σε σχέση με τη διάγνωση.

Στο πέρασμά του ο λοιμός έσπειρε τάφους στην πόλη, καθώς μπορεί μεν την εποχή της επιδημίας οι τάφοι στον Κεραμεικό να μειώνονται ελαφρώς, όμως στο νεκροταφείο της περιοχής του Συντάγματος- κάτω από το σημερινό εμπορικό κέντρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού- διαπιστώνεται μεγάλη αύξηση των τάφων, όπως και στο νεκροταφείο της οδού Αμερικής. «Είναι επομένως εύλογο να αποδώσουμε την ανάπτυξη και την πυκνότητα αυτού του νεκροταφείου στους νεκρούς του λοιμού», εκτιμά η κ. Μπαζιωτοπούλου-Βαλαβάνη.

«Μίλησαν» τα δόντια

Τα δόντια των νεκρών Αθηναίων ήταν εκείνα που αποκάλυψαν την «ταυτότητα» του λοιμού. Και μάλιστα ο πολφός τους, καθώς στην πολφική κοιλότητα διατηρείται στεγανό και ανεπηρέαστο το DΝΑ από εξωτερικές επιμολύνσεις (αντίστοιχη αναδρομική διάγνωση έχει εφαρμοστεί από τις αιγυπτιακές μούμιες έως τους στρατιώτες του Ναπολέοντα). Για να εξάγει συμπεράσματα, επιστημονική ομάδα Ελλήνων ερευνητών με επικεφαλής τον επίκουρο καθηγητή της Οδοντιατρικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μανόλη Παπαγρηγοράκη χρησιμοποίησε ακέραια δόντια που εξήχθησαν από τρεις τυχαία επιλεγμένους νεκρούς του ομαδικού τάφου του Κεραμεικού, στο Εργαστήριο Μοριακής Νευροβιολογίας της Νευρολογικής κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας και το Εργαστήριο Μικροχημείας του Ινστιτούτου Τεχνολογίας- Έρευνας της Κρήτης.

Και αν τα αποτελέσματα για τους λοιμογόνους παράγοντες του τύφου, της ευλογιάς, της πανώλους, του άνθρακα, της φυματίωσης και των αμυχών γάτας δεν έδωσαν αποτέλεσμα, στον έβδομο παράγοντα που εξετάστηκε χτύπησε κόκκινο! Και αποδείχτηκε πως το μικρόβιο ήταν Salmonella enterica serovar Τyphi, που είναι υπεύθυνη για την εκδήλωση τυφοειδούς πυρετού.

Θα δούμε το πρόσωπο 11χρονου θύματος

 Το πρόσωπο της Μύρτιδος, ενός 11χρονου κοριτσιού που έπεσε θύμα της επιδημίας, ετοιμάζεται να αποκαλυφθεί χάρη στη νέα ψηφιακή τεχνολογία στις 9 Απριλίου σε ειδική παρουσίαση στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης από τον επίκουρο καθηγητή Μανόλη Παπαγρηγοράκη. Το κρανίο της, που βρέθηκε στην ανασκαφή, είναι το μοναδικό που διατηρεί τη μόνιμη οδοντοφυΐα και ακέραια τόσο την πάνω όσο και την κάτω γνάθο, κάτι που δεν είναι σύνηθες στα αρχαία κρανία. Την τελική εικόνα η Μύρτις δεν θα την πάρει μόνο χάρη στους επιστήμονες (συνεργάστηκαν ιδιωτικά θεραπευτικά κέντρα και το ΤΕΙ Κρήτης), αλλά και σε ειδικό γλύπτη από τη Σουηδία που «χτίζει» το πρόσωπο με ειδικές ρητίνες για να προσομοιάζει στο ανθρώπινο δέρμα.

Για την ιστορία

Ο λοιμός διήρκεσε τέσσερα χρόνια, 430-426 π.Χ. Είχε 50.000 νεκρούς Έπληξε το 1/3 του πληθυσμού της αρχαίας Αθήνας 150 νεκροί βρέθηκαν σε ομαδικό τάφο στον Κεραμεικό.

Αναδημοσίευση άρθρου από: Τα Νέα, Μ. Αδαμοπούλου, 2/3/10

Πηγή: http://logioshermes.blogspot.com/2012/04/50000-5.html#ixzz2Zomr5J1X

Advertisements

Posted Ιουλίου 22, 2013 by msofcrete in Ιστορικά, Ιατρική

Tagged with

Γροθιά στον άνθρωπο   Leave a comment

Του Αύγουστου Κορτώ

 

Ανήκω στην τυχερή εκείνη κατηγορία ανθρώπων που κανείς ποτέ δεν σήκωσε χέρι πάνω τους: ούτε γονιός, ούτε δάσκαλος, ούτε συμμαθητής σε σχολικό καυγά, ούτε πολεμόχαρο όργανο της τάξης ή ζηλωτής ιδεολογίας που επικροτεί τη βία ως μέσο επιβολής.

Ως εκ τούτου, η σωματική βία – και παρά την υποτιθέμενη απευαισθητοποίηση μέσω της έκθεσης σε βίαιες κινηματογραφικές σκηνές – μου προκαλούσε πάντα ανείπωτο τρόμο. Την πρώτη φορά που απ’ το παράθυρο του παιδικού μου δωματίου άκουσα φωνές στη Θεμιστοκλή Σοφούλη, και βγαίνοντας στο μπαλκόνι είδα τους οδηγούς δυο αμαξιών που είχαν τσακωθεί για άγνωστη αιτία να παίζουν ξύλο, η πρώτη μου αντίδραση ήταν να κρυφτώ, να κλείσω το παράθυρο, να κατεβάσω τα στόρια και να προσποιηθώ πως αυτό που είχα μόλις δει δεν συνέβαινε. Κι ακόμα και τώρα, που η κρίση και ο απόηχός της έχουν κάνει τις βιαιοπραγίες στην Ελλάδα και σ’ όλο τον κόσμο αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητας, η ιδέα πως, όποια κι αν είναι τα κίνητρά του, ένας άνθρωπος μπορεί να χτυπήσει (συχνά μέχρι θανάτου) έναν συνάνθρωπό του, μου φαίνεται όχι μόνον αποκρουστική, μα σχεδόν αδιανόητη.

Παράλληλα με το κυνήγι της ευτυχίας, η αποφυγή του πόνου – σωματικού και ψυχικού – υπήρξε ανέκαθεν θεμελιώδης επιδίωξη της ανθρωπότητας. Και παρά την αναπόδραστη φθορά του χρόνου και το άλγος της ασθένειας, που ως ένα σημείο θα έπρεπε να μας εξοικειώνουν με την ιδέα του, ο πόνος παραμένει μείζον φόβητρο, και η πρόληψη ή η αντιμετώπισή του πρωταρχικό μέλημα όλων μας. Ωστόσο, το χειρότερο είδος πόνου είναι αυτό που μπορεί να μας προξενήσει ένας άλλος άνθρωπος, διότι στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται για την τυχαία, συμπτωματική δυσφορία του κορμιού αλλά για πράξη συνειδητή, που απορρέει από ένα μίσος εξίσου οδυνηρό με την πραγμάτωσή του.

Όχι πως δεν υπάρχουν μορφές βίας εξίσου και περισσότερο ύπουλες ή άγριες από την χειροδικία. Η καταστρατήγηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από ένα τυραννικό καθεστώς, η καταναγκαστική σχεδόν εργασία σε απάνθρωπες συνθήκες που επιτάσσει ο σύγχρονος καπιταλισμός, αλλά και η τόσο οικεία σε όλους μας ενδοοικογενειακή βία – που ασκείται το ίδιο αποτελεσματικά, και με αντίστοιχα ολέθριες συνέπειες, τόσο με τη ράβδο όσο και με τον λόγο – είναι υπεύθυνες για ασύλληπτο πόνο, πολλές φορές δε ακόμα και για τον θάνατο ανθρώπων που προτιμούν την απώλεια κάθε αίσθησης από μια πραγματικότητα που δεν έχει να προσφέρει παρά μόνον σαρκική και ψυχική οδύνη.

Ωστόσο η άμεση, ωμή βία του ξυλοδαρμού και του φόνου ήταν και παραμένει η πλέον αποτροπιαστική για όλους – κάτι που καθίσταται προφανές αν κανείς παρατηρήσει πώς, προϊούσης της εξέλιξης και της πανουργίας του ανθρώπινου γένους, η απόσταση ανάμεσα στον επιτιθέμενο και τον στόχο του μεγαλώνει ολοένα: από τις γροθιές, το μαχαίρι και το ρόπαλο στο ξίφος, το ακόντιο και το βέλος, στον καταπέλτη και το πυροβόλο όπλο, κι από εκεί στη νάρκη, τη βόμβα, τον τηλεκατευθυνόμενο πύραυλο και τον βιολογικό πόλεμο° οτιδήποτε προκειμένου η βία, και ο πόνος που επιφέρει, να παραμένουν εκτός του οπτικού πεδίου (και άρα της συνείδησης, που ακόμα κι αν φυτοζωεί ουδέποτε εκλείπει) του εκτελεστικού της οργάνου. Δεν είναι τυχαίο ότι, πιο πολύ κι από τη φρίκη των διαφόρων πολέμων που πυροδοτεί και συντηρεί ο ανεπτυγμένος κόσμος για τη μακροημέρευση της οικονομικής ολιγαρχίας που καρπώνεται τα οφέλη τους, αυτό που σοκάρει και προκαλεί την εντονότερη κατακραυγή είναι τα βασανιστήρια στα οποία υποβάλλονται οι αιχμάλωτοι – διότι σε αυτά η απόσταση καταργείται, και ο άνθρωπος διολισθαίνει στη βαρβαρότητα ενός παρελθόντος του οποίου η αναβίωση συνιστά ντροπή όχι μόνο για τους βασανιστές και τους εντολείς τους, αλλά για ολόκληρη την οικουμένη.

Δυστυχώς, η οικονομική δυσπραγία, και το κράμα οργής και απόγνωσης που προξενεί σε εκατομμύρια συνανθρώπους μας, είναι το πρώτο βήμα στην κατηφόρα της εξαγρίωσης. Είτε ως αντανάκλαση της βαναυσότητας του κράτους και της αστυνομίας, είτε ως πρακτική φασιστικών πολιτικών καρκινωμάτων που εμπνέουν στα υποχείριά τους άκρατο μίσος προς μια πληθώρα επινοημένων εχθρών, ή ακόμα και ως ακραία μορφή εκτόνωσης (η αυταπάτη του αδικημένου, του πονεμένου που νομίζει ότι προκαλώντας πόνο στον άλλο θα ξεπεράσει τον δικό του – διότι το πρώην θύμα δεν παύει να είναι θύμα με τη μετάλλαξή του σε θύτη), η βία ξεσπά κάθε τόσο στις πιο ανατριχιαστικά ακραίες μορφές της, πλήττοντας και εκβαρβαρίζοντας απείρως περισσότερους ανθρώπους από αυτούς που την ασκούν και την υφίστανται.

Διότι κάθε φορά που ένας άνθρωπος ξυλοκοπείται, στο πρόσωπό του ξυλοκοπείται όλη η ανθρωπότητα, και μαζί με την ελευθερία και την αξιοπρέπειά του ευτελίζονται οι αγώνες αιώνων για μια ζωή απαλλαγμένη από τον πόνο και τον φόβο του, καθώς και αρετές όπως η ελευθερία, η ελπίδα και η συμπόνια, που επιμένω να πιστεύω ότι, έστω και ατροφικές, κατοικούν στην ψυχή και του πλέον απεχθούς «τέρατος» (που όσο κι αν θα μας ανακούφιζε, ποτέ δεν είναι στ’ αλήθεια τέρας). Το ξύλο που τρώει ο ένας, όποιος κι αν είναι κι όποιοι κι αν τον δέρνουν, το τρώμε όλοι μας. Και με κάθε αμυχή, με κάθε μώλωπα, αιμάτωμα, κάταγμα κι επιθανάτιο ρόγχο στην άσφαλτο και τα πεζοδρόμια μιας συγκέντρωσης διαμαρτυρίας που ταπεινώνεται και καταπνίγεται από πράξεις ατομικής ή συλλογικής αγριότητας, σπιλώνει και ακυρώνει όλα τα θαυμαστά επιτεύγματα του ανθρώπινου νου, και του πολιτισμού που θα έπρεπε να καθιστά τέτοιες πράξεις αδιανόητες σε όλους.

Κι αυτό είναι κάτι που, όσο ουτοπικό κι αν φαντάζει – μιας και η επιβολή του ισχυρού στον αδύναμο πατά σε αρχέγονα ένστικτα, και λαμβάνει τις ευλογίες των αθλιότερων κληρονόμων της ανθρώπινης ιστορίας – στο όνομα ενός καλύτερου αύριο που δικαιούνται να ονειρεύονται και να επιζητούν όσοι αντιστέκονται στην παλινδρόμηση σ’ έναν κόσμο άγνοιας, εκμετάλλευσης κι εξαχρείωσης, πρέπει κάποτε να σταματήσει.

ένα άρθρο των πρωταγωνιστών

Posted Ιουλίου 22, 2013 by msofcrete in Άρθρα

Tagged with

Ανοιχτή επιστολή από τον καθηγητή Βιοχημείας του πανεπιστημίου Brandeis, Gregory A. Petsko   Leave a comment

Αγαπητέ πρόεδρε Φίλιπ,

Υποθέτω πως το τελευταίο πράγμα που θέλετε αυτή τη στιγμή είναι τα παράπονα κάποιου, που δε σχετίζεται με το πανεπιστήμιο, σχετικά με την απόφασή σας. Αν υποστηρίξετε πως δεν μπορώ να γνωρίζω πραγματικά όλες τις πτυχές του ζητήματος, από τη στιγμή που δεν έχω καμία σχέση με το State University, δε θα διαφωνήσω. Αλλά δεν μπορώ να αφήσω κάτι τέτοιο να περάσει έτσι, απλά, χωρίς να διατυπώσω τη γνώμη μου. Τουλάχιστον πιστεύω πως, όταν τελειώσω, θα είστε σε θέση να καταλάβετε το γιατί.

Πριν από λίγο καιρό ανακοινώσατε την κατάργηση των τμημάτων Γαλλικών, Ιταλικών, Κλασσικών, Ρωσικών και Θεατρικών Σπουδών. Αναφέρατε πολλούς λόγους για την απόφασή σας, μεταξύ των οποίων και το γεγονός πως πλέον «συγκριτικά, εγγράφονται λιγότεροι φοιτητές σε αυτά τα προγράμματα». Φυσικά η απόφασή σας ήταν επίσης, και ίσως κατά κύριο λόγο, μια απόφαση μείωσης κόστους – στην πραγματικότητα δηλώσατε πως αυτή η απόφαση μπορεί να μην ήταν αναγκαία αν το πολιτειακό νομοθετικό σώμα είχε εγκρίνει ένα νομοσχέδιο το οποίο θα επέτρεπε στο πανεπιστήμιό σας να ορίσει το ποσό των διδάκτρων του. Τέλος, υποστηρίξατε πως οι ανθρωπιστικές σπουδές απομυζούσαν πόρους από το ίδρυμα σε αντίθεση με τις θετικές επιστήμες, οι οποίες φέρνουν χρήμα με τη μορφή χορηγιών και συμβολαίων.

Ας εξετάσουμε λεπτομερώς τόσο αυτά όσο και άλλα σημεία της αιτιολόγησής σας γιατί νομίζω πως, αν το κάνουμε, θα γίνει ξεκάθαρο πως τα γεγονότα στα οποία στηρίζονται έχουν κάποιες σημαντικές πτυχές οι οποίες δεν καλύπτονται στην ανακοίνωσή σας. Πρώτα απ’ όλα το ζήτημα των εγγραφών. Είμαι σίγουρος πως σχετικά λιγότεροι φοιτητές παρακολουθούν μαθήματα σε αυτά τα αντικείμενα όπως όντως δηλώσατε. Δεν θα ήταν πολλοί ούτε και την εποχή που ήμουν εγώ φοιτητής, αν τα πανεπιστήμια δεν απαιτούσαν από τους φοιτητές να επιλέγουν μαθήματα από μια ευρεία γκάμα ακαδημαϊκών αντικειμένων (ανθρωπιστικές σπουδές, κοινωνικές επιστήμες, καλές τέχνες, φυσικές επιστήμες ) καθώς και να αποκτήσουν επάρκεια σε τουλάχιστον μια ξένη γλώσσα. Βλέπετε, ο λόγος για τον οποίο οι σχολές των ανθρωπιστικών σπουδών έχουν χαμηλό ποσοστό εγγραφών δεν είναι επειδή οι φοιτητές σήμερα τρελαίνονται για μαθήματα πιο σχετικά με το αντικείμενό τους, είναι το ότι διοικητικά στελέχη σαν κι εσάς, καθώς και το υποτακτικό διδακτικό προσωπικό, έχετε σταματήσει να θέτετε ως προαπαιτούμενο την ευρεία επιλογή μαθημάτων και έχετε επιτρέψει στους φοιτητές να επιλέγουν τα δικά τους ακαδημαϊκά προγράμματα – κάτι που θεωρώ πως ακυρώνει τελείως το καθήκον του πανεπιστημιακού προσωπικού ως διδάσκοντες και μέντορες. Μπορείτε να επιλύσετε το πρόγραμμα των εγγραφών άμεσα με το να θεσπίσετε ένα βασικό υποχρεωτικό πρόγραμμα σπουδών το οποίο θα περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος μαθημάτων.

Οι νέοι άνθρωποι, σε μεγάλο βαθμό, δεν έχουν ακόμα αποκτήσει τη σοφία εκείνη, η οποία θα τους παρείχε τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα χωρίς να κάνουν λανθασμένες επιλογές. Στην πραγματικότητα χωρίς σοφία είναι δύσκολο για όλους τους ανθρώπους να επιλέξουν ελεύθερα. Νομίζω πως πουθενά αλλού δεν έχει παρουσιαστεί αυτή την ιδέα καλύτερα, από το πέμπτο κεφάλαιο του σημαντικού έργου του Ντοστογιέφσκι Οι Αδερφοί Καραμαζόφ, στην παραβολή του Μεγάλου Ιεροεξεταστή. Στην παραβολή αυτή ο Χριστός επιστρέφει στη γη και συγκεκριμένα στη Σεβίλη στην εποχή της Ιεράς Εξέτασης. Πραγματοποιεί αρκετά θαύματα αλλά συλλαμβάνεται από τους Ιεροεξεταστές και καταδικάζεται να καεί στην πυρά. Ο Μέγας Ιεροεξεταστής Τον επισκέπτεται στο κελί του για να του πει πως η Εκκλησία δεν Τον χρειάζεται πλέον. Το σημαντικό τμήμα του κειμένου είναι το σημείο όπου ο Ιεροεξεταστής του εξηγεί γιατί. Ο Ιεροεξεταστής λέει πως ο Ιησούς αρνήθηκε τους τρεις πειρασμούς του Σατανά στην έρημο για χάριν την ελευθερίας αλλά πιστεύει πως ο Ιησούς έχει κρίνει λανθασμένα την ανθρώπινη φύση. Με το να δώσει στους ανθρώπους το δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής ο Χριστός καταδίκασε την ανθρωπότητα σε μια ζωή μαρτυρίου. Μονάχα αυτό το κεφάλαιο, το οποίο βρίσκεται σε ένα αρκετά μεγαλύτερο βιβλίο, αποτελεί από μόνο του ένα από τα μεγαλύτερα έργα της σύγχρονης λογοτεχνίας. Θα βρίσκατε πολλά μέσα σε αυτό που θα σας έκαναν να προβληματιστείτε. Είμαι σίγουρος πως το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Ρωσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου σας θα σας μιλούσε με χαρά για αυτά τα ζητήματα – εάν είχατε τμήμα Ρωσικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Έπειτα υπάρχει το ερώτημα για το αν η απραξία του πολιτειακού νομοθετικού σώματος δεν σας έδωσε άλλη επιλογή. Είμαι σίγουρος πως είναι σοβαρά τα προβλήματα που έχετε να αντιμετωπίσετε στον προϋπολογισμό σας. Είναι σίγουρα σοβαρά και στο Πανεπιστήμιο Brandeis όπου εργάζομαι. Και εμείς επίσης αναγκαστήκαμε να λάβουμε κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις καθώς τα έσοδά μας δεν ήταν πλέον σε θέση να καλύψουν τα έξοδα. Αλλά αποφύγαμε τα δρακόντεια -και αυταρχικά – μέτρα σας και μια ομάδα του τμήματός μας, με τη βοήθεια όλων των μερών του πανεπιστημίου, κατάφερε να επεξεργαστεί ένα σχέδιο με το οποίο μπορούμε να κάνουμε περισσότερα με λιγότερους πόρους. Δε λέω πως μπορούν όλες οι λεπτομέρειες της λύσης που επιλέξαμε να ταιριάξουν στο ίδρυμά σας αλλά η διαδικασία σίγουρα θα μπορούσε. Διοργανώσατε μια συνάντηση στην πόλη αλλά ήταν για να συζητήσετε το σχέδιό σας και όχι για να αφήσετε το πανεπιστήμιο να δημιουργήσει το δικό του. Και οργανώσατε τη συνάντηση αυτή μια Παρασκευή βράδυ, μια μέρα που λίγοι φοιτητές ή διδακτικό προσωπικό θα μπορούσαν να παρευρεθούν. Για να υπερασπιστείτε τη θέση σας είπατε πως ήταν μια ακατάλληλη στιγμή και υποστηρίξατε πως «υπήρχε περιορισμένη διαθεσιμότητα μεγάλων κατάλληλων χώρων». Το βρίσκω ιδιαίτερα απροσδόκητο αυτό. Αν ο Πρόεδρος του Brandeis ήθελε άμεσα μια αίθουσα διδασκαλίας τότε θα έβρισκε μία. Υποθέτω δεν έχετε πολύ επιρροή στο πανεπιστήμιό σας.

Μου φαίνεται πως ο τρόπος με τον οποίο διαχειριστήκατε την κατάσταση δε θα μπορούσε να αποξενώσει περισσότερο σχεδόν τους πάντες στην πανεπιστημιούπολη σας. Στη θέση σας θα έκανα το παν για να το αποφύγω αυτό. Δε θα ήθελα να καταλήξω στον 9ο λάκκο του 8ου Κύκλου της Κόλασης, όπου ο Δάντης, ο μεγάλος ιταλός ποιητής του 14ου αιώνα, τοποθέτησε εκείνους που σπέρνουν τη διχόνοια. Εκεί, καθώς αγωνίζονται να βγουν από το λάκκο για όλη την αιωνιότητα, ένας δαίμονας διαμελίζει τα σώματά τους, όπως αυτοί διαμέλισαν άλλους όσο ζούσαν.

Η Κόλαση είναι το πρώτο βιβλίο της Θείας Κωμωδίας του Δάντη, ένα από τα σημαντικότερα έργα του ανθρώπινου πνεύματος. Υπάρχουν τόσα πολλά που μπορείτε να διδαχθείτε από αυτό σε σχέση με την αδυναμία και την απερισκεψία του ανθρώπου. Το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Ιταλικών Σπουδών θα χαιρόταν να σας αποκαλύψει τα μυστικά του – αν είχατε τμήμα Ιταλικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Και αλήθεια πιστεύετε πως εκείνο το διδακτικό και διοικητικό προσωπικό που επικρότησε τη ρεαλιστική στάση σας (κατά ένα μέρος, πιστεύω, επειδή ένιωσαν ανακούφιση που δεν χτύπησε για αυτούς η καμπάνα) θα σας στηρίξει με την ίδια θέρμη στο μέλλον; Μου έρχεται στο νου ο μύθος του Αισώπου με τους ταξιδιώτες και την αρκούδα: δύο άνδρες περπατούσαν μέσα στο δάσος όταν ξαφνικά μια αρκούδα πετάχτηκε μέσα από τα δέντρα. Ο ένας από τους ταξιδιώτες έτυχε να βρίσκεται μπροστά, οπότε έπιασε το κλαδί ενός δέντρου, σκαρφάλωσε και κρύφτηκε ανάμεσα στα φύλλα. Ο άλλος, ο οποίος βρισκόταν αρκετά πίσω, έπεσε , ακίνητος, με το πρόσωπο του μέσα στο χώμα. Η αρκούδα ήρθε δίπλα του, έβαλε το ρύγχος της στο αυτί του και άρχισε να τον μυρίζει. Αλλά τελικά με ένα βρυχηθμό η αρκούδα γύρισε και έφυγε γιατί οι αρκούδες δεν αγγίζουν ψόφιο κρέας. Τότε ο συνταξιδιώτης του κατέβηκε από το δέντρο και πήγε δίπλα του και τον ρώτησε γελώντας: «Τι ψιθύρισε η αρκούδα στο αυτί σου;» «Μου είπε ποτέ να μην εμπιστεύεσαι ένα φίλο που σε εγκαταλείπει την ώρα που τον έχεις ανάγκη».

Ήταν ο πρώτος μύθος που έμαθα και αποτελεί ένα σημαντικό μάθημα για τη ζωή για κάθε πρωτοετή φοιτητή κλασσικών σπουδών. Υπάρχουν εκατοντάδες ακόμα μύθοι του Αισώπου, εξίσου απολαυστικοί – και διαφωτιστικοί. Το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Κλασσικών Σπουδών με χαρά θα σας μιλούσε γι’ αυτούς – αν είχατε τμήμα Κλασσικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Όσο για το επιχείρημα πως οι ανθρωπιστικές σπουδές δεν φέρνουν χρήματα, υποθέτω είναι αλήθεια, αλλά μου φαίνεται πως αποτελεί εσφαλμένη αντίληψη η ιδέα πως ένα πανεπιστήμιο θα πρέπει να λειτουργεί σαν επιχείρηση. Δε λέω πως δε θα πρέπει να έχει συνετή διαχείριση, αλλά η ιδέα πως κάθε πανεπιστήμιο θα πρέπει να αυτοσυντηρείται είναι μια ιδέα που έρχεται σε σύγκρουση με τον ίδιο τον ρόλο του πανεπιστημίου. Φαίνεται πως εκτιμάτε προγράμματα σχετικά με την επιχειρηματικότητα – και πρακτικά μαθήματα τα οποία μπορεί να παράγουν καινοτόμο έργο για το οποίο θα έχετε την πνευματική ιδιοκτησία – περισσότερο από «παλιομοδίτικα» προγράμματα σπουδών. Αλλά τα πανεπιστήμια δεν είναι μόνο για να ανακαλύπτουν και να κεφαλαιοποιούν τη νέα γνώση. Οφείλουν επίσης να διατηρούν τη γνώση από το να χαθεί στο πέρασμα του χρόνου και αυτό είναι κάτι το οποίο απαιτεί χρηματική επένδυση. Υπάρχουν καλοί λόγοι οι οποίοι μπορούν να δείξουν πως αυτό που φαίνεται απαρχαιωμένο σήμερα μπορεί να αποκτήσει ζωτική σημασία στο μέλλον. Θα σας δώσω δύο παραδείγματα. Το πρώτο είναι η επιστήμη της ιολογίας, η οποία τη δεκαετία του ’70 ξεψυχούσε καθώς ο κόσμος είχε πειστεί πως οι μολυσματικές ασθένειες δεν αποτελούσαν πλέον σημαντικό πρόβλημα υγείας στον ανεπτυγμένο κόσμο, ενώ άλλα αντικείμενα έρευνας, όπως η μοριακή βιολογία, ήταν περισσότερο «σέξι». Έπειτα, στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ένα μικρό προβληματάκι με το όνομα AIDS έγινε το πιο σημαντικό αντικείμενο προβληματισμού στον κόσμο σχετικά με την υγεία. Ο ιός που προκαλεί το AIDS αρχικά απομονώθηκε και χαρακτηρίστηκε από τα Εθνικά Ιδρύματα Υγείας των ΗΠΑ και το Ινστιτούτο Παστέρ στη Γαλλία, επειδή ήταν από τα λίγα εκείνα ιδρύματα τα οποία διατηρούσαν ακόμα εύρωστα προγράμματα ιολογίας. Ίσως το δεύτερο παράδειγμά μου να σας είναι πιο οικείο. Οι σπουδές Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένων σπουδών όπως αυτών της Αραβικής και Περσικής γλώσσας, ήταν ένα ελάχιστα «καυτό» αντικείμενο σπουδών στις περισσότερες πανεπιστημιουπόλεις τη δεκαετία του ’90. Έπειτα ήρθε η 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Ξαφνικά όλοι συνειδητοποίησαν πως χρειαζόμαστε περισσότερο κόσμο που να είναι σε θέση να καταλαβαίνει το τι γίνεται σε εκείνο το μέρος του πλανήτη και, κυρίως, να κατανοεί τη μουσουλμανική κουλτούρα. Εκείνα τα πανεπιστήμια τα οποία διατήρησαν τα τμήματα Μεσανατολικών Σπουδών, ακόμα και στη φάση που είχαν μειωμένα ποσοστά εγγραφών, ξαφνικά απέκτησαν τεράστια σημασία. Εκείνα τα οποία δεν είχαν… υποθέτω αντιλαμβάνεστε.

Γνωρίζω πως ένα από τα επιχειρήματά σας είναι πως δε γίνεται ένα μέρος να προσπαθεί να κάνει τα πάντα. Λέτε: «Ας αφήσουμε άλλα ιδρύματα να έχουν σημαντικά προγράμματα Κλασσικών και Θεατρικών Σπουδών, εμείς θα εστιάσουμε στο να προετοιμάσουμε φοιτητές για τον πραγματικό κόσμο». Λοιπόν, θέλω να πιστεύω πως ήδη σας έδειξα πως ο πραγματικός κόσμος είναι αρκετά ευμετάβλητος στο τι χρειάζεται. Ο καλύτερος τρόπος για να είναι ο κόσμος προετοιμασμένος για το ξαφνικό σοκ που μια αλλαγή μπορεί να προκαλέσει είναι να έχει μια παιδεία όσο το δυνατόν ευρύτερη, γιατί αυτό που σήμερα βρίσκεται σε τέλμα μπορεί να αποτελέσει το καυτό αντικείμενο του αύριο. Και η διεπιστημονική έρευνα, η οποία είναι στη μόδα αυτόν τον καιρό, είναι δυνατή μόνο όταν ο κόσμος δεν έχει πολύ εξειδικευμένη εκπαίδευση. Αν τίποτα από αυτά δε σας πείθει τότε είμαι πρόθυμος να σας επιτρέψω να μετατρέψετε το ίδρυμα σας σε ένα μέρος το οποίο ειδικεύεται στην παροχή εξειδικευμένης γνώσης, αλλά μόνο αν πάψετε να το αποκαλείτε πανεπιστήμιο και να χαρακτηρίζετε τον εαυτό σας Πρόεδρό του. Βλέπετε, η αγγλική λέξη university (πανεπιστήμιο) προέρχεται από τη λατινική «universitas» η οποία αναφέρεται στο «σύνολο». Δεν μπορείτε να είστε ένα πανεπιστήμιο χωρίς να έχετε ένα ακμαίο πρόγραμμα ανθρωπιστικών σπουδών. Θα πρέπει να χαρακτηρίσετε το ίδρυμά σας ως μια εμπορική σχολή ή, ίσως, μια επαγγελματική σχολή, αλλά όχι ως πανεπιστήμιο. Όχι πλέον.

Αδυνατώ πλήρως να δεχτώ πως δεν είχατε άλλη εναλλακτική. Είναι δουλειά σας ως Πρόεδρος να βρίσκετε τρόπους επίλυσης των προβλημάτων οι οποίοι δεν απαιτούν τον ακρωτηριασμό υγιών τμημάτων. Ο Βολτέρος είπε πως κανένα πρόβλημα δεν μπορεί να αντισταθεί στην επίθεση της δημιουργικής σκέψης. Ο Βολτέρος, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Φρανσουά Μαρί Αρουέ, είχε πολλά ζουμερά, πνευματώδη και λαμπρά πράγματα να πει. (η αγαπημένη μου φράση του είναι εκείνη που λέει πως «ο Θεός είναι ένας κωμικός που παίζει για ένα κοινό το οποίο φοβάται να γελάσει»). Πολλά από αυτά που έγραψε θα σας είναι χρήσιμα. Είμαι σίγουρος πως το διδακτικό προσωπικό του τμήματος Γαλλικών Σπουδών θα χαιρόταν να σας αποκάλυπτε τα μυστικά των γραπτών του – αν είχατε τμήμα Γαλλικών Σπουδών, κάτι που φυσικά πλέον δεν έχετε.

Υποθέτω δε θα έπρεπε να με εκπλήσει το γεγονός ότι έχετε δυσκολία να αντιληφθείτε τη σημασία της διατήρησης προγραμμάτων σπουδών τα οποία δεν είναι στη μόδα ή δίνουν την εντύπωση «νεκρών» αντικειμένων. Από το βιογραφικό σας βλέπω πως δεν έχετε διδακτορικό ή κάποιο αντίστοιχο πτυχίο και δεν έχετε διδάξει ποτέ πραγματικά ούτε έχετε κάνει έρευνα σε κάποιο πανεπιστήμιο. Ίσως το δικό μου παρελθόν να σας φανεί ενδιαφέρον. Ξεκίνησα για ένα πτυχίο στις Κλασσικές Σπουδές (classics major). Σήμερα είμαι καθηγητής Βιοχημείας και Χημείας. Από όλα τα μαθήματα που παρακολούθησα κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών μου σπουδών εκείνα που με ωφέλησαν περισσότερο κατά τη διάρκεια της καριέρας μου σαν επιστήμονα ήταν τα μαθήματα στις κλασσικές σπουδές, στις καλές τέχνες, στην ιστορία, την κοινωνιολογία και την αγγλική λογοτεχνία. Αυτά τα μαθήματα δε με βοήθησαν απλά να εκτιμήσω περισσότερο την κουλτούρα μου, με βοήθησαν ακόμα στο να σκέφτομαι, να αναλύω και να γράφω καλύτερα. Κανένα από τα μαθήματα θετικών επιστημών δε μου το προσέφερε αυτό.

Ένα από τα πράγματα που κάνω σήμερα είναι να γράφω μια μηνιαία στήλη σχετικά με την επιστήμη και την κοινωνία. Το κάνω αυτό πάνω από μια δεκαετία και με χαρά μπορώ να πω πως φαίνεται να αρέσει σε μερικούς ανθρώπους. Αν έτυχε να καταλήξω σε κάποιες διορατικές παρατηρήσεις σας διαβεβαιώ πως αυτό οφείλεται τελείως στο γεγονός πως παρακολούθησα ανθρωπιστικές σπουδές και στην αγάπη μου για την τέχνη.

Ένα από τα πράγματα για τα οποία έχω γράψει είναι ο τρόπος με τον οποίο η γονιδιωματική αλλάζει τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Η ικανότητά μας να ελέγχουμε το ανθρώπινο γονιδίωμα πρόκειται να θέσει μερικά από τα πιο δύσκολα ερωτήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας μέσα στις επόμενες δεκαετίες, μεταξύ των οποίων και το ερώτημα του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Αυτό δεν είναι μόνο ένα ερώτημα που αφορά την επιστήμη, είναι ένα ερώτημα η απάντηση του οποίου απαιτεί τη συμβολή διαφορετικών σφαιρών ανθρώπινης σκέψης μεταξύ των οποίων -και κυρίως- τη συμβολή των ανθρωπιστικών σπουδών. Η επιστήμη η οποία μένει ανεπηρέαστη από την ανθρώπινη καρδιά και το ανθρώπινο πνεύμα είναι στείρα, ψυχρή και εγωκεντρική. Είναι επίσης χωρίς φαντασία: κάποιες από τις καλύτερες επιστημονικές μου ιδέες προήλθαν από σκέψη και διάβασμα πάνω σε πράγματα τα οποία φαινομενικά δεν έχουν καμία σχέση με την επιστήμη. Αν έχω δίκιο στο ότι το ερώτημα σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος θα αποτελέσει το κεντρικό ζήτημα της εποχής μας, τότε τα πανεπιστήμια που είναι καλύτερα εξοπλισμένα για να το αντιμετωπίσουν, σε όλες τις πτυχές του, θα είναι τα πιο σημαντικά ιδρύματα ανώτερης εκπαίδευσης στο μέλλον. Μόλις κάνατε σαφές το ότι το δικό σας δε θα ανήκει σε αυτά.

Κάποιοι από τους υποστηρικτές σας ισχυρίζονται πως όλο αυτό είναι ένας θαυμάσιος ελιγμός από την πλευρά σας – ένας εξαίσιος πολιτικός ελιγμός ο οποίος στοχεύει να σοκάρει το νομοθετικό σώμα ώστε να δώσει στο ίδρυμά σας αρκετούς πόρους ώστε να διατηρηθούν σε λειτουργία τα τμήματα. Αυτή θα ήταν σίγουρα μια μακιαβελική κίνηση (άλλος ένας σημαντικός συγγραφέας, αλλά και πάλι, δε θα έχετε τμήμα Ιταλικών Σπουδών για να μιλήσει γι’ αυτόν) αλλά δεν είμαι σίγουρος αν θα ήταν έξυπνη κίνηση. Αν σκοπεύατε σε κάτι τέτοιο θα έπρεπε να είχατε διοργανώσει τη συνάντηση στην πανεπιστημιούπολη όταν όλοι όσοι σχετίζονται με το πανεπιστήμιο θα μπορούσαν να παρευρεθούν, σε ένα μέρος που θα μπορούσε να έρθει ο τύπος. Αυτός είναι ο τρόπος για να πιέσετε ένα μάτσο πολιτικούς. Διακηρύσσετε τη δράση σας στα σκαλιά της πολιτειακής βουλής, δεν το ψιθυρίζετε στα κλεφτά μέσα στη νύχτα όταν το ίδρυμα δεν ασχολείται καν.

Όχι, νομίζω απλά προσπαθούσατε να ισοσκελίσετε τον προϋπολογισμό σας σε βάρος τμημάτων που τα θεωρείτε αδύναμα., παρωχημένα και ανίσχυρα. Νομίζω πως με τον καιρό θα ανακαλύψετε πως έχετε συνάψει μια φαουστική συμφωνία. Φάουστ είναι ο τίτλος ενός χαρακτήρα από το ομώνυμο θεατρικό έργο του Γκαίτε. Γράφτηκε περίπου το 1800 αλλά ακόμα προσελκύει το μεγαλύτερο κοινό από κάθε άλλο θεατρικό έργο που ανεβαίνει στη Γερμανία. Είναι η ιστορία ενός διανοούμενου που κάνει μια συμφωνία με τι διάβολο. Ο διάβολος του υπόσχεται πως θα εκπληρώσει κάθε του επιθυμία για όσο ζει. Σε αντάλλαγμα ο διάβολος θα πάρει… ε, εντάξει είμαι σίγουρος πως ξέρετε πως λειτουργούν αυτές οι συμφωνίες. Αν είχατε ένα τμήμα Θεατρικών Σπουδών, κάτι που φυσικά δεν έχετε, θα μπορούσατε να τους ζητήσετε να ανεβάσουν μια παράσταση του έργου για να δείτε τι γίνεται στη συνέχεια. Έχει τρομακτικά μεγάλη σχέση με τη δική σας κατάσταση. Βλέπετε, ο Γκαίτε πίστευε πως ο άνθρωπος δεν θα έχει κανένα κέρδος αν πουλήσει την ψυχή του ακόμα και για όλα τα πλούτη του κόσμου. Αυτή είναι όλος ο κόσμος, Πρόεδρε Φίλιπ, και όχι κάποιος ισοσκελισμένος προϋπολογισμός. Αν και, για να είμαι δίκαιος, δεν έχετε πουλήσει τη ψυχή σας. Μόνο τη ψυχή του ιδρύματός σας.

Με (όχι και τόσο ιδιαίτερη) εκτίμηση,

Gregory A. Petsko

 

 

Αναδημοσιευμένο από τον τοίχο του Στέφανου Καβαλλιεράκη στο facebook.

Posted Ιουλίου 22, 2013 by msofcrete in Άρθρα, Ιστορικά

Ο μοναχός στον κήπο   Leave a comment

Κείμενο του Ματτθαίου Κόφφα.

 

Η διαδρομή με το τραίνο από το Tirano της Ιταλίας στο Chur της Ελβετίας θεωρείται από τις πλέον διάσημες της Ευρώπης καθώς προσφέρει μια πανοραμική θέα των Άλπεων. Το πρωινό της 8ης Μαίου του 1900, ένας μεσήλικας Βρετανός, ο William Bateson, ζωολόγος και λέκτορας της Βιολογίας στο St. John’s College, επιβιβάστηκε στο τραίνο καθ’οδόν προς ένα συνέδριο Φυτικής Βιολογίας όπου θα παρέθετε ομιλία με θέμα της διάδοση των φαινοτυπικών χαρακτηριστικών των έμβιων οργανισμών. Ο Bateson, αν και μόλις 42 χρονών, ήταν ήδη ένας καταξιωμένος ερευνητής στον τομέα του και θεωρούνταν αυθεντία στο θέμα της Εξέλιξης των Ειδών, της θεωρίας που είχε διατυπώσει ο Κάρολος Δαρβίνος μόλις πριν από 40 χρόνια και που εξακολουθούσε να διχάζει τους ερευνητές. Το πρόβλημα με τη θεωρία του Δαρβίνου ήταν πως λάμβανε ως προυπόθεση την ύπαρξη ενός μηχανισμού ή ενός μορίου, μέσω του οποίου τα χαρακτηριστικά των οργανισμών μπορούσαν να μεταβιβαστούν από την μία γενιά στην επόμενη. Και τέτοιος μηχανισμός, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες τόσο του ίδιου του Δαρβίνου όσο και των οπαδών του, δεν είχε βρεθεί. Ο ίδιος ο Bateson ήταν πολέμιος της Εξελικτικής Βιολογίας και είχε γράψει αρκετά άρθρα για το θέμα. Οταν επιβιβάστηκε στο τραίνο, δεν είχε την παραμικρή ιδέα πως μέσα στα επόμενα 90 λεπτά όχι μόνο ο ίδιος θα άλλαζε την άποψή του για το θέμα, αλλά θα ανακάλυπτε και τη δεύτερη σημαντικότερη μελέτη στην ιστορία της Βιολογίας, τη μελέτη που θεμελίωσε τον τομέα της σύγχρονης Γενετικής.

 

Ο Bateson κρατούσε μαζί του ένα τεράστιο πάκο από χαρτιά, μελέτες που θα χρησιμοποιούσε για την ομιλία που επρόκειτο να δώσει. Παρά το θεαματικό της διαδρομής, έκλεισε το κουρτινάκι στο βαγόνι του και πήρε στα χέρια του την πρώτη από τις μελέτες που κουβαλούσε. Ο τίτλος της ήταν Versuche über Pflanzenhybriden (πειράματα στον υβριδισμό φυτών) και είχε δημοσιευθεί στο περιοδικό Verhandlungen des naturforschenden Vereins Brünn (Πρακτικά του ομίλου φυσικής ιστορίας του Brünn) το 1865. Ο συγγραφέας της μελέτης ήταν ένας Καθολικός Αυστριακός μοναχός του τάγματος των Αυγουστινιανών ονόματι Gregor Mendel ο οποίος είχε πεθάνει από νεφρική ανεπάρκεια πριν από 16 χρόνια.

 

Καθώς ο Bateson διάβαζε την σαραντασέλιδη μελέτη του Mendel άρχισε να συνειδητοποιεί πως ο Αυστριακός μοναχός είχε πραγματοποιήσει πριν από 35 χρόνια όλα τα πειράματα που ο ίδιος είχε κατά νου να κάνει. Ο Mendel, επί 7 ολόκληρα χρόνια (1856-1863) είχε καλλιεργήσει πάνω από 29.000 (είκοσι εννέα χιλιάδες) μπιζελιές με σκοπό να ανακαλύψει τον τρόπο με τον οποίο τα φυτά κληρονομούν τα χαρακτηριστικά τους από τη μία γενιά στην επόμενη (σημείωση: ο Mendel δεν είχε γνωρίσει ποτέ το Δαρβίνο. Παρ’όλα αυτά είχε διαβάσει το μνημειώδες έργο του On the origin of Species όπως προκύπτει από τις εκατοντάδες σημειώσεις που είχε γράψει στο περιθώριο της δικής του μελέτης που δημοσιεύτηκε 6 χρόνια μετά τη δημοσίευση του On the origin of Species). Από τα πειράματα του με τις μπιζελιές στον κήπο του μοναστηριού, ο Mendel διαπίστωσε ότι τα φυτά-απόγονοι διατηρούσαν τα βασικά χαρακτηριστικά των προγόνων τους- με άλλα λόγια δεν επηρεάζονταν από το περιβάλλον. Αυτό το απλό πείραμα αποτέλεσε γενεσιουργό αιτία για την ιδέα της κληρονομικότητας- της ιδέας που απαιτούνταν για να ολοκληρωθεί η Δαρβινική θεωρία της Εξέλιξης των Ειδών. Και όχι μόνο αυτό. Ο Mendel χρησιμοποίησε μαθηματικούς υπολογισμούς για να δείξει πως οι έμβιοι οργανισμοί κληρονομούν ένα γονίδιο από τον πατέρα τους και έναν από την μητέρα τους. Αυτά τα γονίδια μπορεί να είναι είτε “υπερισχύοντα” (dominant) είτε “μη υπερισχύοντα”(recessive), με αποτέλεσμα το γονίδιο το οποίο “εκφράζεται” στον φαινότυπο ενός ορανισμού να είναι το ένα από τα δύο. Παρ’όλα αυτά, το κάθε γονίδιο μεταφράζεται ανεξάρτητα το ένα από το άλλο κατά τη διάρκεια της κυτταρικής διαίρεσης και περνάνε στην επόμενη γενιά επίσης ανεξάρτητα το καθένα.

 

Η ιδέα της κληρονομικότητας, βασιζόμενη σε γονίδια ήταν η πλέον επαναστατική ιδέα στην ιστορία της Βιολογίας, μετά το Νόμο της Εξέλιξης που θεμελίωσε ο Δαρβίνος. Ο ίδιος ο Mendel ποτέ δεν βρήκε το “μόριο” πίσω από τα γονίδια των οργανισμών. Η μελέτη του Mendel ξεχαστηκε για 35 χρόνια, μέχρι εκείνη την ημέρα του 1900 που την ξανά-ανακάλυψε ο Bateson. O ίδιος ο Bateson άλλαξε στρατόπεδο και μετατράπηκε σε φανατικό υποστηρικτή της Δαρβινικής Εξέλιξης μέχρι το τέλος της ζωής του. Θα περνούσαν περίπου 90 χρόνια από την χρονιά της δημοσίευσης της μελέτης του Mendel μέχρις ότου ο Αμερικανός James Watson και ο Βρετανός Francis Crick ανακαλύψουν το μόριο της ζωής που κατευθύνει την κληρονομικότητα, το DNA.
Σήμερα, ο ξεχασμένος Αυστριακός μοναχός του Μπρνο θεωρείται ο θεμελιωτής της Γενετικής. Τα πειράματά του και οι νόμοι που θεμελίωσε καλλιεργώντας μπιζελιές διδάσκονται παντού, και ας έχουν περάσει σχεδόν 150 χρόνια από τη δημοσιεύση τους. Ο τάφος του βρίσκεται στην πόλη Vražné της Τσεχίας, μαζί με τους τάφους της οικογένειας του.

Posted Ιουλίου 22, 2013 by msofcrete in Ιατρική

Tagged with